İran’da Ekonomik Çöküş İsyanı Kanlı Başladı: 5 Günde En Az 4 Ölü, Onlarca Yaralı

İran’da 28 Aralık 2025’te hayat pahalılığı ve para birimi Riyal’in rekor değer kaybına karşı başlayan huzursuzluk, beşinci gününde geniş çaplı bir halk hareketine evrildi. 2 Ocak 2026 itibarıyla gelen raporlar, güvenlik güçleri ile göstericiler arasındaki çatışmalarda can kaybının en az 4’e yükseldiğini, bazı insan hakları örgütlerinin ise gerçek rakamın 8’e kadar çıktığını iddia ettiğini gösteriyor.

Çatışmalar Eyaletlere Yayılıyor: En Kanlı Gece Loristan’da Yaşandı

Protestoların merkez üssü haline gelen Loristan eyaletinde şiddet zirve yaptı. 1 Ocak akşamı Azna kentinde bir polis karakoluna girmeye çalışan göstericilere güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu 3 kişi hayatını kaybetti, 17 kişi yaralandı. Devlet medyası olayları "düşman unsurların sızması" olarak tanımlarken, sahadan gelen görüntülerde polis araçlarının ateşe verildiği ve kamu binalarının hasar gördüğü gözlemleniyor.

Kuhdaşt kentinde ise bir Basij (paramiliter milis) üyesinin hayatını kaybetmesi, sahadaki gerilimin her iki taraf için de can yakıcı bir boyuta ulaştığını kanıtlıyor.

Ekonomik Krizden "Diktatöre Ölüm" Sloganlarına

Gösteriler başlangıçta ekonomik taleplerle (ekmek, su, enflasyon) çıkmış olsa da, kısa sürede siyasi bir kimlik kazandı.

• Para Biriminde Çöküş: 1 ABD Doları’nın 1.4 milyon Riyal sınırını aşması ve enflasyonun %42.2'ye fırlaması fitili ateşledi.

• Siyasi Sloganlar: Sokaklarda "Mollalar gitsin" ve "Kadın, yaşam, özgürlük" sloganları yükselirken; İsfahan, Kirmanşah ve Şiraz gibi stratejik kentlerde grevler ve iş bırakma eylemleri hayatı felç etti.

Güvenlik Önlemleri: İnternet Kesintileri ve "Soğuk Hava" Tatili

Tahran yönetimi, protestoları bastırmak için dijital ve fiziki kısıtlamalara başvurdu. Cloudflare verileri, bazı bölgelerde internet trafiğinin %25 oranında düştüğünü raporlarken; hükümet, protesto alanlarını boşaltmak amacıyla 20’den fazla eyalette "aşırı soğuklar" gerekçesiyle tatil ilan etti. Ancak bu hamlelerin, üniversite öğrencilerinden emeklilere kadar uzanan geniş katılımlı eylemleri durdurmaya yetmediği görülüyor.

Uluslararası Tepkiler: Trump’tan "Hazırız" Mesajı

İran’daki durum küresel başkentlerde de yakından takip ediliyor. ABD Başkanı Donald Trump, protestoculara yönelik şiddet kullanımına karşı sert bir uyarı yayımlayarak, ABD'nin müdahaleye hazır olduğunu ifade eden "Locked and loaded" (Tetik çekilmeye hazır) ifadesini kullandı. Bu açıklama, bölgedeki jeopolitik gerilimin tırmanabileceğine dair endişeleri artırdı.

Bilanço ve Beklentiler

• Gözaltı Sayısı: Ülke genelinde 100’ü aşan gözaltı sayısı, sadece Tahran-Melerd’de bir gecede 30 kişinin yakalanmasıyla artmaya devam ediyor.

• İnsani Kriz: Su krizi ve nükleer yaptırımların gölgesinde, halkın temel gıdaya erişiminin %72 oranında zorlaşması, protestoların sönümlenmesinden ziyade daha da radikalleşebileceği yorumlarına yol açıyor